دوشنبه 13 مرداد 1399

مجموعه تاریخی -فرهنگی قلعه چالش تر

يكي از بناهاي بجا مانده از مجموعه بناهاي ارگ چالش تر مربوط به اواخر دوره صفوي تا اواخر دوره قاجار است. از ارزشمندترين بناها و بافت هاي قاجاري استان، بناهاي موجود درقلعه چالش تر مي باشد كه ازجمله آنها مي توان به خانه خدارحم خان و خانه ستوده اشاره كرد. اين بنا در سال 1323 هجري قمري به پايان رسيد و داراي اطاقهاي نقاشي، ازاره هاي سنگي منقوش، حوض سنگي منقوش و حمام خصوصي مي باشد. سه موزه، آثار سنگي، كار و زندگي، مردم شناسي در اين مجموعه قرار داشته و در آنها نمونه هايي از آثار سنگي منقوش و كتيبه دار و زندگي روستايي و كشاورزي و وسايل و البسه و ابزارآلات مربوطه در آنها به نمايش گذاشته شده است. اين بنا در تاريخ 77/7/25 و به شماره 2101 در فهرست آثار ملي به ثبت رسيده است.  

قلعه چالش تر بافت قدیمی چالش تر را به شرح بالا در خود جای داده است.با آنکه بخش های قابل توجهی از برج و باروهای قلعه چالش تر منهدم شده است، امروزه خیبان هایی که محیط مستطیل شکلی را در مرکز چالش تر قرار گرفته است، پیرامون قلعه را به خوبی آشکار کرده است.در تمامی اسناد مالکیت های موجود حد املاک و منازل مسکونی محدوده قلعه و حصار قلعه و نه به شارع عام محدود شده است که این موضوع از نظر حقوقی نیز بسیار قابل اهمیت است.بنا بر گفته کهنسالان بومی چالش تر و شواهد موجود و نیز بر پایه بررسی یک عکس هوایی، قلعه دارای 22 برج مدور با چهار دروازه به سوی نافچ، سامان، دهکرد و سورشجان .

سر در و دروازه ای بود که بسیاری از آن ها از بین رفته است بازمانده های آن نیز در روند توسعه شتابناک کنونی در معرض خطر انهدام جدی قرار گرفته است.باروی قلعه نما و پوسته ای آجرین دارد در بررسی های ناشی از تخریب برج و باروهای تپه دو دوره دیوارکشی آشکار است که بنا بر شواهد دوره نخست می تواند مربوط به دوره صفوی باشد که ترکیب آن خشت و گلی و قطور تراست و پوسته رویی مربوط به دوره قاجار با نمای آجری مغز خشتی دارد.

 

قلعه چالشتر در متون

قریه چالش تر قلعه آجری است که دارای 22 برج است هر دهنه برجی را هشتاد زرع فاصله با یکدیگر است.«مرآت البلدان ناصری»

این دهکده دارای حصار محکمی است و در بالای حصار گنگره های خوش نمایی دیده می شود و در طرفین در ورودی آن دو برج مدور قطوری واقع شده است.برای اینکه وسایل نقلیه بتوانند از در قلعه داخل شوند دو اسب را باز کردند و ما از کوچه های تنگی عبور کردیم« سفرنامه هانری رنه دالمانی»

پیشنهاد ثبت قلعه چالشتر در فهرست آثار ملی

گسترش روز افزون شهرکرد به سوی باختری بر رشد بادکنکی آبادی های پیرامون شهر به ویژه چالش تر اثر گذاشته است.بافت مسکونی چالش تر با تاسیس و راه اندازی شهرداری ناحیه غرب بسیار گسترش یافته و آثار تاریخی آن به ویژه قلعه آن در این روند آسیب پذیرتر از گذشته است.

تاکنون سه اثر با ارزش فرهنگی-تاریخی در درون قلعه چالش تر به شرح زیر در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده اند، مسجد جامع به شماره 1779، منزل ستوده به شماره 156/4، خانه آزاد به شماره 1775،سر در قلعه به شماره 1759.

چالش تر از آن رو که بافت قدیمی را با آثار ثبتی در بالا در بر داشته و آثار دو دوره صفوی-قاجار را شامل می شود حائز شرایط ثبت در فهرست آثار ملی است.امیدوار است با ثبت قلعه چالش تر در فهرست آثار ملی، با جلب پشتیبانی های قانونی، امکان بازسازی آن با بررسی های علمی (گمانه زنی و ...) فراهم شود و در یک مجموعه دیرینه چالش تر را بدان بازگرداند.

چالش تر به واسطه نزدیکی به شهرکرد و راه های دسترسی مناسب آن در آینده گردشگری استان چهارمحال و بختیاری نقش ویژه ای خواهد داشت به امید آن روز

 

موزه کار و زندگی:

با احیای قلعه خدارحم خان در چالشتر که بازسازی آن از سال 1379 آغاز و در سال 1382 به اتمام رسید و اهدای 640 قلم اشیای مردم شناسی ارزشمند توسط یکی از فرهیختگان و علاقمندان به میراث فرهنگی استان، طبقه همکف قلعه خدارحم خان به منظور چیدمان بخشی از اشیای اهدایی به موزه تبدیل شد. این موزه در اردیبهشت ماه سال 1383 افتتاح و براساس هویت و معرفی اشیاء ارائه شده در آن موزه، "کار و زندگی" نام گرفت.


موزه حمام:

این موزه در سال 1385 در حمام خصوصی مجموعه تاریخی چالشتر معروف به حمام خان در کنار سایر موزه های این مجموعه راه اندازی شد. در این موزه با به نمایش گذاشتن ابزار و وسایل مربوط به استحمام، به روش سنتی و نیز ماکت های انسانی در ابعاد واقعی با فیگورهای مختلف استحمام سعی شده تا آثار فرهنگی مرتبط با این موضوع به طور دقیق و ملموس به بازدیدکنندگان معرفی شوند.


موزه سنگ:

اين موزه در محل قلعه چالش‌تر واقع شده و«سنگ های عظیم و قطور عصاری، سنگ آسیاب، شیرهای سنگی در اشکال و ابعاد مختلف، سنگ قبرهای تخت و افراشته با خطوط و نقوش و ابعاد متنوع، عناصر سنگی منقوش به کار رفته در معماری مانند چهارچوب های سنگی، ستون ها، سرستون ها، پاستون ها، ازاره ها و فواره ها، سنگ آب ها، دست آس ها و هاون های مختلف و متنوع در سال 1379 از نقاط مختلف استان جمع آوری و با محوطه سازی حیاط قلعه ستوده، موزه سنگ استان به صورت بسته و باز تشکیل شد و از سال 1380 مورد بهره برداری قرار گرفت.»

 

 

 

گرمابه پرهیزگار (موزه باستان شناسی)

گرمابه پرهیزگار شهرکرد در سال 1326 شمسی (دوران پهلوي) از مایملک مرحوم حاج آقا حسین پرهیزگار و با مساعدت مالی بانو حاجیه سلطنت خانم آزاده و حاج ابوالقاسم آزاده چالشتری ساخته شد و در سال 1334 شمسی وقف عام گردید. اين بنا داراي دو باب حمام زنانه و مردانه با عناصر كالبدي حمام ها از جمله بينه، سربينه، گرمخانه و غيره بوده است. عملیات اجرایی تبدیل گرمابه پرهیزگار به موزه باستان شناسی از سال 1376 آغاز و زیر بنای آن از 620 مترمربع به 1100 مترمربع افزایش یافت و در اردیبهشت ماه سال 1383 این موزه افتتاح شد و مورد بهره برداری قرار گرفت. اشیاء موزه از لحاظ تقسیم بندی زمانی شامل اشیاء پیش از تاریخ، دوران تاریخ و دوران اسلامی است. اين بنا در تاريخ 77/6/18و به شماره 2112 در فهرست آثار ملي به ثبت رسيده است.

 

موزه باستان شناسی شهرکرد

 

گرمابه پرهیزگار (موزه باستان شناسی)
گرمابه پرهیزگار شهرکرد در سال 1326 شمسی از محل مایملک (( مرحوم حاج آقا حسین پرهیزگار)) و با مساعدت مالی بانو حاجیه سلطان خانم آزاده و حاج ابوالقاسم آزاده چا لشتری ساخته شد و در سال 1334 شمسی وقف عام گردید .

گرمابه پرهیزگار با زیر بنای حدود 620 متر مربع متشکل از دو باب حمام کوچک و بزرگ یکی از آخرین بناهایی است که در دوران معاصر و به سبک معماری سنتی حمامهای قدیمی کشور در شهرکرد احداث و دارای ویژگیهای معماری و هنری ارزشمندی است . حمام بزرگ در جبهه جنوبی و حمام کوچک متصل به آن و در ضلع شمالی قرار دارد .

 
عملیات تبدیل گرمابه پرهیزگار به موزه باستان شناسی با افزودن الحاقاتی به شیوه معماری سنتی در سال 1376 احداث و با مجموع زیر بنا 1400 متر مریع در بهار 1382 به پایان رسید .

با تائیدات خداوند متعال و ظل توجهات حضرت ولی عصر (عج ) و در عصر پرافتخار نظام مقدس جمهوری اسلامی تحت ولایت و زعامت رهبر فرزانه حضرت آیت الله عظمی خامنه ای موزه باستان شناسی به دست مهندس سید محمد بهشتی رئیس سازمان میراث فرهنگی کشور در اردیبهشت سال 1382 شمسی افتتاح و مورد بهره برداری قرار گرفت .

حمام بزرگ متشکل از هشتی ، راهرو ، سربینه ، میان در ، گرمخانه ، خزینه و شاه نشین و حمام کوچک شامل سربینه ، راهرو ، گرمخانه و خزینه است . ستونهای سنگی گرد با شیارهای قاشقی نسبتاً عمیق ، کف فرش با کاشی سفید و فیروزه ای ، حوض سنگی چند ضلعی در وسط و حوضهای عمقی در سه طرف آن و طاق نماها با سکوهای سنگی جهت رختکن از ویژگیهای معماری (( سربینه حمام بزرگ )) است .


آثار موزه:
اشیای موزه به لحاظ تقسیم بندی زمانی شامل : اشیای پیش از تاریخ ، دوران تاریخی و دوران اسلامی است که در سربینه ، میان در ، گرمخانه ، خزینه و شاه نشین حمام بزرگ در معرض نمایش قرار گرفته اند .

آثار پیش از تاریخ:
آثار این بخش حاصل گمانه زنیها و پژوهشهای علمی باستانشناسی در استان است . ابزار آلات سنگی و استخوانی ، پیکرکهای گلی و ظروف سفالی بخشی این آثار را تشکیل می دهند .

ابزار سنگی :

قدیمی ترین اشیای مربوط به ((دوران نو سنگی )) و از نظر قدمت به (( هزاره های هفتم و ششم پیش از میلاد )) تعلق دارند و از لردگان و گندمان به دست آمده اند . این ابزارها شامل تیغه های کوچک سنگی با لبه صاف ، تیغه های نسبتاً بزرگ دندانه دار اره ای به رنگهای سفید ، قهوه ای روشن ، قهوه ای تیره و نیز تیغه هایی از جنس سنگ شیشه ( ابسیدین ) به رنگهای سیاه و سبز تیره و قطعات سنگی دیگر از جمله دسته هاون – به دست آمده از محدوده شهر بلداجی – است .

پیکرکهای گلی :

پیکرکهای حیوانی شبیه (( گراز )) مکشوفه از محوطه های باستانی (( گندمان )) قدمتی حدود 9000 سال دارند . یکی از این پیکرکهای حیوانی از گل پخته ، بزرگتر و در هیبت گراز با پاهای کوتاه ، شکم برآمده و قد کشیده ولی فاقد ((سر)) است .

ظرف سفالی نخودی منقوش با بدنه نازک که نقش کوه در سطح بیرونی آن به صورت مثلث های همسان تکرار شده ، کاسه سفالی با خطوط قوسی سطح داخلی و کاسه کوچک پایه دار با نقوش دندانه ای از جمله این آثار است .

کاسه سفالی با پوشش قرمز متعلق به اواخر هزاره چهارم پیش از میلاد ، مکشوفه از لردگان و کاسه سفالی موسوم به (( لب واریخته )) که قدمت آن به آغاز نگارش باز می گردد و از گورگای تپه شهرک به دست آمده پایان بخش آثار پیش از تاریخ موزه است .


آثار دوران تاریخی:

آثار دوران تاریخی موزه باستانشناسی شهرکرد از نظر جنس ، شکل ، ابعاد ، نقوش و تزئینات بسیار متنوع و به شرح زیر است :

آثار سفالی :

آثار سفالی بخش دوران تاریخی موزه با قدیمی ترین آنها که به هزاره سوم پیش از میلاد متعلق و از (( بروجن )) به دست آمده ، آغاز می شود . این ظروف شامل خمره های دهان گشاد منقوش به رنگ اخرا ئی و کوزه های سفالی به رنگ نخودی ساده است .

ظروف سفالی متعلق به دوره (( ایلام میانه )) ( هزاره دوم پیش از میلاد ) به شکل دوک ، و معروف به (( ته دکمه ای )) است . این ظروف بدون تکیه دادن به جایی با قرار دادن بر روی سه پایه امکان ایستایی ندارند . سفال خاکستری – متعلق به هزاره دوم ق .م. – نیز جزیی از آثار به نمایش درآمده است . این آثار در پژوهشهای باستانشناسی از اهمیت و جایگاه بخصوصی برخوردار است . ظروف سفالی (( سیاه رنگ )) هزاره اول ق . م . شبیه به ظروف فلزی زینت بخش موزه است .

ظروف سفالی دسته دار ، آبریزهای سفالی دسته دار با لوله عمودی و خمیده به رنگهای نخودی و اخرا ئی که با نقوش هندسی ، خطوط هاشوری و نقوش دندانه دار تزئین شده اند و قدمت آنها به هزاره اول ق . م باز می گردد ، پایان بخش آثار سفالین دوران تاریخی موزه است .


 آثار فلزی :

شاه نشین حمام به نمایش آثار فلزی دوران تاریخی که از نظر شکل ، ابعاد و آلیاژ مختلف و متنوع هستند ، اختصاص دارد . کاسه کوچک مفرغی مکشوفه از خان میرزای لردگان – متعلق به هزاره دوم ق. م از قدیمی ترین آثار این مجموعه است . قدمت سایر آثار فلزی مربوط به هزاره اول ق. م . است .

لیوان ، کاسه ، قدح و ظروف ساده مفرغی مکشوفه از بلداجی ، بروجن ، اردل ، بازفت و لردگان به اشکال و ابعاد متفاوت به غنای علمی موزه افزوده است . جام مفرغی با نقوش قلمزنی که درپشت ظرف اشعه خورشید را به صورت برجسته نشان می دهد. خلاقیت و توانایی هنرمندان فلز کار چهارمحال و بختیاری را در آفرینش آثار هنری ارزشمند و ماندگار در هزاره اول ق . م معرفی می کند .

تیغه ها و سرخیش آهنی ف خنجر و سرگرزهای پره دار ، تبرزین حکاکی و قلمزنی شده ، با لبه تخت و بدنه قوسی از سنگ مرمر سفید و قهوه های رگه دار در این موزه از ظرافتی برخودارند .این آثار در دوره هخامنشی با دستگاه مخصوصی خراطی شده اند .


آجر نوشته ایلامی :

آجر نوشته ایلامی موجود در موزه باستان شناسی شهرکرد تنها کتیبه به خط میخی مکشوفه از (( قلعه گلی )) (قلعه افغان ) لردگان در سال 1375 است . این آجر نوشته متعلق یه هوته لوتوش اینشوشیناک (1120-1110 ق . م ) آخرین پادشاه ایلام میانه است که احتمالاً به معبدی در محل (( قلعه گلی )) (کنونی ) اهدا شده است .

کاسه شیشه ای مکشوفه در استان که سطح بیرونی آن به صورت ((لانه زنبوری )) (6 ضلعی ) تراش داده شده ، هنر شیشه گری ایرانیان را در دوران ساسانی نشان می دهد .


آثار دوران اسلامی :

ظروف سفالی به شکل قدح ، کاسه ، صراحی ، تنگ ، پیه سوز ، پیاله و خمره های کوچک با تزئینات لعاب ساده ، نقاشی زیر لعاب ، نقش کنده زیر لعاب ، نقوش قالبی ، تزئینات کتیبه ای و نقوش گیاهی ، هندسی و حیوانی متعلق به قرون 3-6 هـ . ق و کاسه (( زرین فام )) متعلق به قرن هفتم هـ . ق اشیای سفالین دوران اسلامی موزه را شامل می شوند که در ضلع غربی (( گرمخانه )) و (( میان در )) حمام قرار دارند .

تنگ سفالی با نقوش قالبی مربوط به دوره سلجوقی مکشوفه از میرآباد شهرکرد تنها شی ء سفالین دوره اسلامی خمره متعلق به استان چهارمحال و بختیاری است . ظروف شیشه ای کوچک گردان دار که در کیمیا گری و یا برای نگهداری مواد دارویی و آرایشی در سده های 1-4 هـ . ق مورد استفاده قرار می گرفته اند ، از جمله آین آثار است .


مهر و سکه :

سربینه حمام به غرفه های (( مهر و سکه )) از دوران مختلف پیش از اسلام و دوران اسلامی اختصاص یافته است .

مهرهای استوانه ای از جنس خمیر شیشه  ، عقیق کبود و سنگ مرمر سبز با نقوش بز کوهی ، نخل و یا انسان نیایشگر متعلق به هزاره اول ق . م و مهرهای استامپی (تخت ) از جنس عقیق سفید با نقش عقاب ، عقرب و غزال مربوط به دوره ساسانی ، مکشوفه از نقاط مختلف استان چهارمحال و بختیاری ، تنوع جنس و نقش مهرو اعتقاد و باور ایرانیان را که بر روی این مهرها جلوه نموده در معرض مطالعه و پژوهش علاقه مندان قرار داده است .

سکه های نقره اسکندر مقدونی ، سکه های طلا و نقره سلوکی ، اشکانی ، ساسانی و سکه های مفرغی (( الیمایی )) سکه های نقره قرن اول هجری ضرب دمشق ، واسط ، جی ، کرمان ، نیشابور و دارا بگرد ، سکه های طلا مربوط به حکام عباسی و سامانی ، سکه های طلا و نقره ایلخانی ، صفویه و زندیه و سرانجام سکه های شاهان قاجار بخش مهر و سکه موزه را تکمیل کرده اند .


قالیچه بختیاری:

با قدمتی حدود 200 سال از نوع تمام پشم و دو پود با رنگ زمینه سرمه ای و کرم و نقش زمینه لوزی ، قندیلی که نقوش گل ، دست ، حیوان و طرحهای هندسی در آن بافته شده به ابعاد 160×330 سانتیمتر در (( خزینه حمام )) جای گرفته است .

موزه باستان شناسی شهرکرد که یکی از موزه های تخصصی کشور محسوب می شود ، طی عمر کوتاه خود در معرفی فرهنگ و تمدن استان چهارمحال و بختیاری و کشور ایران حضور مناسبی داشته است.

 

 

حمام خان شهرکرد

این حمام در جنوب‏غربی مسجد جامع شهرکرد همزمان با بنای‏ مسجد در سال 1270 هـ ق توسط حاج محمد رضا خان ساخته‏ شده است این حمام از بناهای آجری بسیار مستحکم و زیبائی‏ است که با ساختمان مسجد،مجموعه ارزشمندی را تشکیل‏ می‏دهد که هرچهار طرف آنها آزاد و دارای معبری وسیع است. در حال حاضر علیرغم دخل و تصرفات زیاد،همچنان به کار خود ادامه می‏دهد.در کنار این بنا گرمابه کوچک زنانه با حوض و منبع‏ و چاه قرار داشته که در دوره اخیر،خراب و به فروشگاهی تبدیل‏ شده است.

 

حمام درب امامزاده شهرکرد

در شهرکرد از قدیم گرمابه وجودداشته است از جمله گرمابه بزرگ درب امامزاده که همزمان بامسجد اتابکان وبازسازی بقعه ی امامزاده ساخته شده و شالوده ی آن اتابکی می باشد.جایگاه این بنادرسمت غربی وروبروی مسجد قدیمی اتابکان ، یکی ازبناهای باستانی قراردارد.این گرمابه که ساختمان وپایه اولیه ی آن ازدوران اتابکان حکایت می کند دردوره صفویه ونادرشاه و زندیه تجدیدبنا وتعمیر گردید.ساختمان این گرمابه دارای یک فضای وسیع بیرونی به نام رختکن است که برزیر سقف ضربی وبرروی هشت پایه ستون سنگی قرارگرفته واز کف زمین که دروسط صحن حوض هشت ضلعی راتعبیه نموده اند 70 سانتیمتر بالاتر است وبوسیله دهلیز منحنی به طرف تطهیر خانه وگرمخانه وارد می شود.

گرمخانه آن دارای صحن وسیع است که آن نیز با استوار بودن چهارپایه ستون سنگی برزیرسقف سرتاسر ضربی که بوسیله شیشه های کوچک محدب نور آن تامین می گردد.درطرفین خزینه بزرگ که بوسیله چهار پله ی سنگی بالا می رود دوخلوت زیبا ومربعی وجوددارد که جایگاه اعیان واشراف درفصل تابستان بوده است.عموم این گونه گرمابه ها دارای دیگ مسین مدور است که درگوشه ای از کف خزینه قرار گرفته وبوسیله آتشی که در گلخانه(گلخن) روشن است گرم می شود.

گلخن ، چاه ومنبع آب گرمابه درخارج ودر جنوب غربی آن واقع شده ودرقدیم بوسیله دلوهای بزرگ وچرخ های چوبی توسط پاکشیده می شده وسوخت آن از نوعی خار ، علوفه وفضولات چهارپایان بوده است .اطراف این گرمابه فضای بازی است که می توان عبورومرور کرد .ساختمان غربی وجنوبی این گرمابه همان مصالح قدیمی وسنگ های طبیعی است وتصرفاتی دراین قسمت به عمل نیامده است.

درزمان ناصرالدین شاه قاجار خرابی بسیاری به این بنا وارد شد که باکمک اهالی تعمیر ودر جنب آن گرمابه کوچکی نیز احداث گردید .درسمت شرقی گرمابه فضای وسیعی است که حکم میدانی رادارد ودر سمت جنوب شرقی فضای وسیع سرپوشیده ای است که درآن آثار خرابه ی عصاری قدیم باقی مانده واینک مخزن سوخت محسوب می گردد.

 

حمام مکتب خانه بروجن

 حمام مكتب خانه در شهر بروجن قرار دارد ، این حمام مربوط به دوران قاجار می باشد که علاوه بر خدمات رسانی براساس اعتقادات و باورهایی که مردم به آن دارند جنبة فرهنگی نیز داشته و در بیش از 100 سال قبل ساخته شده است. حمام دارای چهار ستون سنگی و سقف گنبدی به شیوة حمام های رایج زمان خود می باشد. در حال حاضر تبدیل حمام مکتب خانه به چایخانه و سفره خانة سنتی در دست انجام است.»

 

موزه مشروطه سردار اسعد جونقان

 

محتواي موزه :مشروطه 
متولي : وزارت يراث فرهنگي صنايع دستي وگردشگري
سال تاسيس: 1394
ساعت بازديد:شش ماه اول سال 9الي17
                      شش ماه دوم سال 8الي 16
نشاني :جونقان ،خيابان  ارشاد اسلامي ،قلعه تاريخي جونقان ،موزه صنايع دستي وهنرهاي سنتي
تلفن:33260599038


قلعه سردار اسعد بختیاری: (خانه مشروطیت جونقان)
این بنای دو طبقه اواخر دوره قاجاریه و پس از دستیابی فرزندان حسینقلی خان ایلخانی به قدرت سیاسی توسط حاج علی قلی خان ملقب به سردار اسعد دوم بختیاری وزیر جنگ دولت احمد شاه قاجار با الهام از کاخهای اروپایی قرن نوزدهم میلادی بر سر گذرگاه جاده لینچ که با هماهنگی میرزا علی اصغر اتابک (امین السلطان) صدر اعظم ناصرالدین شاه قاجار به همراه دیگر خویشان که از جمله سهامداران آن شمرده می شدند و به منظور نظارت بر حسن اجرای قراردادهای تجاری خوانین بختیاری و شرکای انگلیسی بنیاد نهاده شد.
این عمارت تاریخی شهرت خود را مدیون مشروطیت و شروع قیام بختیاریها در جونقان و اجتماع در این عمارت و سپس فتح اصفهان و تهران به رهبری حاج علیقلی خان سردار اسعد بختیاری می باشد که به همین خاطر عمارت به خانه مشروطیت شهرت یافته است.
عمارت واقعی در زمینی به مساحت چهارده هزار متر مربع بوده است که ابنیه های جانبی آن بنا به عوامل طبیعی و اجتماعی از بین رفته است.
و اما از کاخ قلعه سردار اسعد بختیاری در حال حاضر قسمت شاه نشین بنا باقی مانده است که در دو طبقه به شکل مستطیل و به مساحت هزار و بیست و شش متر با یک نوع معماری ایرانی، اروپایی و متناسب با موقعیت و اقلیم سرد استان طراحی و ساخته شده است. مصالح بکار رفته داخل بنا تماما گل و خشت و با روکشی از آجر بوده است. بنا در سال 1356 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

 

موزه مردم شناسی بلدیه بروجن

بنای این موزه در زمینی به وسعت یک هزار و 600 متر مربع و زیربنای 700 متر مربع قرار دارد .
این موزه در 3 بخش صنایع دستی شامل 8 غرفه ورک شاپ، مردم شناسی از قبیل ادوات کشاورزی و تجهیزات گذشتگان و اسناد، نقشه، کروکی های شهری، مکاتبات، و مصالح شهرسازی، روزانه از ساعت 8 صبح تا 17 پذیرای عموم بازدیدکنندگان است
موزه بلدیه بروجن از موزه های مشارکتی به شمار می رود که با همکاری شهرداری بروجن افتتاح شد
مجموعه پل تاريخی مصلای بروجن که در گذشته مسير ارتباطي مزارع و شهر بروجن بوده، در تاریخ ۱۰ مهر ۱۳۸۰ با شمارهٔ ۴۲۰۵ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
شهر بروجن، با بیش از 52 هزار نفر جمعیت در فاصله 62 کیلومتری شهرکرد مرکز استان چهارمحال و بختیاری قرار دارد.

 

موزه سنگ دزک

 نام موزه : موزه سنگ دزک

سال تأسيس موزه: 1394ه.ش

نوع موزه از لحاظ محتوا : تخصصي – سنگ  محلي استان

دوره ساخت بنا : قاجار

كاربري اوليه :سكونتي - حكومتي

نشاني موزه : روستاي  دزك –  قلعه سردار امير مفخم

مساحت تقريبي زمين : 11000متر مربع

مساحت كل زيربنا :1500متر مربع

تعداد طبقات :2 طبقه

تلفن : 03832632333

ايام تعطيل : 14 خرداد(رحلت امام خميني)/ 28صفر(رحلت پيامبر)/21رمضان(شهادت حضرت علي) /25شوال(شهادت امام جعفرصادق) /10محرم(عاشوراي حسيني)

ساعت بازديد: شش ماهه اول (9 الي 18) /شش ماهه دوم (8 الي 17)

متولي : اداره كل ميراث فرهنگي استان

 

موزه پوشاک دزک

تاریخ ثبت بنا: 16/4/67

شماره ثبت بنا: 1731

استان چهارمحال و بختیاری با وجود مساحت کم، پذیرای قومیت ها و فرهنگ های مختلف می باشد که در اقصی نقاط استان پراکنده می باشند. از جمله این اقوام می توان به قوم بختیاری، قوم قشقایی، اقوام ترک دیگر نواحی استان و فارس های ساکن در نقاطی مانند شهرکرد، بروجن، فرخشهر و روستاهای آنان اشاره کرد. در این موزه سعی شده است پوشاک شهرها ـ روستاها و مناطقی که از بقیه نقاط استان شاخص و خاص تر بوده اند معرفی و به معرض نمایش گذاشته شود.

علاوه بر معرفی پوشاک که با استفاده از مانکن صورت گرفته است. در این موزه به معرفی زیور آلات و وسایل مرتبط با پوشش نیز پرداخته شده است. نمایش صندوق و صندوقچه های قدیمی نیز بخش دیگری از این موزه را به خود اختصاص داده است. گالری عکس این موزه با تصاویر قدیمی از نمونه پوشاک سنتی و محلی آراسته شده است.

این موزه در فضای بالای قلعه امیر مفخم دزک در بهمن ماه 1388 با سرپرستی میراث فرهنگی و قسمت مردم شناسی این معاونت راه اندازی شد.

 

موزه مردم شناسی فرخشهر

موزه مردم شناسی در اسفند ماه سال 1387 به همت انجمن حافظان میراث فرهنگی ، شورای اسلامی ، شهرداری  و مردم فرهنگ دوست فرخ شهر در محل پارک سرچشمه این شهر افتتاح گردید. مساحت موزه حدود 250 مترمربع است و  بالغ بر یک هزار قطعه لوازم ، ابزار آلات اشیاء و ... از دوران تیموری تاکنون را در خود جای داده است.
موزه مردم شناسی فرخ شهر معرف لوازم کار و زندگی گذشته مردم شریف این خطه فرهنگ پرور کشور است.در این مجموعه اسناد و مدارک ، عکس، لوازم شکار، سکه،قفل، لوازم زندگی و ابزار آلات مشاغل كشاورزي،مهرسازی، صابون سازی،آهنگري، رنگ آمیزیوغرفه شهيدان شهر مواد اولیه قالی و قالیبافی، گیوه دوزی و ... ) به نمایش گذاشته شده است

 

 

خانه ناصری

بنای تاریخی خانه ناصری بروجن متعلق بهدوره پهلوی بوده و بر اساس مصوبه شورای ثبت و حریم سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کشور، در تاریخ 12/3/94 و به شماره 31266 در فهرست آثار ملی کشور ثبت شد.

 

خانه آزاده

اين خانه قديمي ترين خانه موجود در بافت تاريخي چالشتر و متعلق به دوره زنديه و منزل  حاج ميرزا مهدي خان آزاده چالشتري است.خانه از طريق پيش فضايي در جوار بهار بند قلعه از ضلع جنوبي ورودي مي گيرد و از بعد از هشتي از طريق راهرويي به حياط وارد مي شود.جبهه غربي اين خانه به تاريخ 1206ه.ق (اواخر دوره زنديه) و در دو طبقه ساخته شده است و ويژگيهاي معماري آن دوره كاملا در آن مشهود است. پوشش هاي تويزه و تاق كژاوه، ارسي خانه، گوشواره هاي دو طرف ارسي خانه در طبقه بالا،نقوش ترنج روي سقفها از جمله اين خصوصيات اين دوره است.  دسترسي به طبقه بالا از طريق پلكان انتهاي دو راهروي طرفين ارسي خانه ميسر مي شود. جبهه جنوبي شامل سردر، هشتي، دالان واتاق ها است. طبق كتيبه سنگي سردر اين جبهه به سال 1307ه.ق متعلق است ولي مطابق اسناد و قباله ها اين جبهه با تخريب بخش دو طبقه متعلق به دوره صفوي ساخته شده است. جبهه شمالي و شرقي هم در دوره پهلوي با الگوي رايج در خانه هاي چالشتر ساخته شده است.

اين بنا يكي از قديمي ترين بناهاي مسكوني استان محسوب ميگردد و داراي سه نوع بافت متمايز متعلق به ادوار زنديه تا معاصر ميباشد. تزئينات گچ بري، نقاشيهاي ديواري، هنرهاي روي چوب برروي كالبد اين عمارت حكايت از چيره دستي هنرمندان اين ديار دارد.

 

 

 

اتاق آيينه

اين خانه حدود 140سال قدمت داشته و يكي از زيباترين خانه هاي به يادگار مانده از معماري دوران قاجار در شهركرد مي باشد. بخش مهم اين خانه كه تالار يا اتاق آيينه ناميده مي شود در واقع اتاق شاهنشين به شكل شكم دريده يا چليپايي است كه در معماري مسكوني قاجاري بسيار ديده مي شود. اتاق آيينه بخشي از عمارت بزرگ  متعلق به خانواده محموديه بوده است كه داراي فضاهايي بزرگ، باربند، ميان سرا، اندروني، حياط خلوت و انبارهايي بوده است. در خيابان كشي هاي انجام شده در دوره پهلوي دوم در شهركرد و اجراي خيابان وليعصر، بيشتر عرصه اين خانه تخريب مي شود و فقط فضاي موسوم به تالار آيينه و اتاقهاي همجوار آن و بخشي از ايوان شمالي حياط آن و حياط غربي(حياط خلوت) باقي مانده است. اكنون انجمن خوشنويسان استان در اين مكان مستقر مي باشد. اين بنا در تاريخ 78/1/9 و به شماره 2286 در فهرست آثار ملي به ثبت رسيده است.

 

 

 

موزه مردم شناسی شهر کیان

سال تأسيس موزه: 1388 ه.ش

نوع موزه از لحاظ محتوا: مردم شناسي

دوره ساخت بنا:قاجار

كاربري اوليه:حمام

نشاني موزه :شهر كيان – انتهاي خيابان سجاد شرقي

مساحت تقريبي زمين: -

مساحت كل زيربنا  : -

تعداد  طبقات:1 طبقه

تلفن : 03817223264

ايام تعطيل :تعطيلات رسمي كشور

ساعت بازديد: 9صبح الي 12 – 14 الي 16:30

متولي : انجمن دوستداران و حافظان ميراث فرهنگي

 

موزه گنجینه شهدا (دفاع مقدس)

سال تأسيس موزه: 1368 ه.ش

نوع موزه از لحاظ محتوا: تخصصي (آثار بجا مانده از شهداء و دستاوردهاي جنگ تحميلي)

دوره ساخت بنا:معاصر

كاربري اوليه:موزه

نشاني موزه :شهركرد – انتهاي بلوار فارابي – جاده دانشگاه آزاد – ميدان دفاع مقدس

مساحت تقريبي زمين: -

مساحت كل زيربنا  : -

تعداد  طبقات:1 طبقه

تلفن : 03813342800

نمابر : -

ايام تعطيل :تعطيلات رسمي كشور

بهاي بليط : رايگان

ساعت بازديد: 7 الي 14

متولي : بنياد حفظ آثار و ارزشهاي دفاع مقدس

 

موزه تاریخ طبیعی بروجن

دبستان فرخي در سال 1328ساخته شده ودر سال1328افتتاح گرديده وبه عنوان دومين دبستان شهر بروجن شروع به كار نموده است.معمار ساختمان جناب آقاي معمار باشي از معماران اين شهر بوده است.

موزه تاريخ طبيعي بروجن با همت  افراد علاقه مند از اداره آموزش وپرورش وحفاظت محيط زيست شهرستان بروجن در سال 1374(  بعنوان اولين موزه در استان ) در دبستان قديمي فرخي بروجن تاسيس گرديد ومورد بازديد قرار گرفت. هدف از ايجاد موزه آشنايي با قدرت آفرينش خداوند ،اهميت به حفظ محيط زيست ،تنوير افكار عمومي در حفظ محيط زيست ،آموزش وياد گيري به خارج از چهار چوب درسي دانش آموزان ودانش جويان عنوان گرديده است.موزه داراي سه سالن نمايش به شرح زير مي باشد .

سالن شماره 1 شامل : انواع سنگ ،فسيل وسنگواره، بي مهرگان، اسكلت ها، دانه هاي گياهي وكتاب هاي مرجع در اين خصوص

سالن شماره 2شامل :تاكسي درمي انواع پرندگان وپستان داران

سالن شماره 3شامل: انواع جنين حيوانات ،انسان وانواع  دوزيستان خشك شده

از مهمترين اقدامات اين موزه ايجاد هماهنگي براي مشاركت مردم در جمع آوري انواع گونه هاي مختلف واشياي طبيعي در موزه است .كه وقوع اين امرمستلزم  ايجاد فرهنگي ورشد  و توسعه افكار عمومي براي حفظ محيط زيست است.ايجاد چنين فضايي در آن دوره بسيار امر مهم وقبل ستايشي مي باشد چون در آن زمان خيلي از شهره هاي بزرگ كشور فاقد موزه بوده اند  ومردم آشنايي زيادي با موزه ها  نداشته اند. متاسفانه مسئولين در حال حاضر نسبت به اين موزه بي توجه بوده وموزه را به حال خود رها نموده اند كه اين امر باعث مي گرددكه بنا وموزه با آسيب هاي جدي وغير قابل جبران مواجه گردد.